Friday, August 28, 2026

تحلیل دو لکسیکان کوچک عیلامی، و چندین نمونه با سه دبیره عیلامی، فارسی باستان و میانه کتیبه ای

 بسم الله الرحمن الرحیم


تقدیم به پیشگاه با عظمت حضرت سوشیانت و یاورانش

اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم و فرجنا بهم 

مقاله‌ی تحلیلیِ داده‌های واژه‌نامه‌های ایلامیِ هخامنشی


(بر اساس دو مجموعۀ متمایز: خامِ هالک و وام‌واژه‌های فارسی باستان)


۱. کلیات و تعریفِ مجموعه‌ها


در این پژوهش، دو مجموعۀ واژگانی از زبانِ ایلامیِ دورهٔ هخامنشی (الواح بارویِ تخت‌جمشید) موردِ بررسی قرار گرفته است. مجموعۀ نخست، فایلِ خامِ برگرفته از فرهنگِ هالک (Hallock ۱۹۶۹) است که شامل ۱۴۵۴ مدخل می‌باشد و نمایی کلی از کلِ واژگانِ ایلامیِ باروی را ارائه می‌دهد. مجموعۀ دوم، فایلِ کوچکِ وام‌واژه‌هاست که شامل ۳۳۱ مدخل از میانِ همان ۱۴۵۴ مدخل است و تنها آن دسته از واژگانی را در بر دارد که ریشه یا وام‌واژه از فارسی باستان (OP) هستند. این دو مجموعه، به‌ترتیب، زمینه‌سازِ دو رویکردِ متفاوت در پژوهش هستند: یکی نگاهِ کل‌نگر به تمامِ واژگانِ ایلامی، و دیگری نگاهِ متمرکز بر تأثیرِ فارسی باستان بر زبانِ اداریِ ایلام.


۲. تعداد و ساختارِ مدخل‌ها


مجموعۀ خامِ هالک شامل ۱۴۵۴ مدخل است که از این تعداد، ۱۲۰۳ مدخل دارای معنیِ مشخص و ۲۵۱ مدخل فاقدِ تعریفِ روشن یا با برچسبِ «معنی نامعلوم» و «OD» هستند. در مقابل، مجموعۀ وام‌واژه‌ها با ۳۳۱ مدخل، همگی دارای معنی بوده و هیچ مدخلِ نامعلومی در آن دیده نمی‌شود.


۳. توزیعِ دستوری و معنایی


در مجموعۀ خامِ هالک، اسم‌های خاصِ مردانه با ۴۰ درصد، بیشترین سهم را دارند. پس از آن، اسمِ عام و مفاهیم با ۲۰ درصد، نامِ مکان با ۱۳ درصد، اسمِ خاصِ زنانه با ۸ درصد، فعل با ۷ درصد، حروفِ ربط و ضمایر و قیود با ۳ درصد، صفت با ۲٫۵ درصد، نامِ قوم و قبیله با ۲٫۵ درصد، ایزد و الهه با ۲ درصد، و واحدهای اندازه‌گیری با ۲ درصد قرار می‌گیرند.


در مجموعۀ وام‌واژه‌ها، به‌دلیلِ ماهیتِ اداری و سیاسیِ واژگانِ فارسی باستان، توزیع به‌گونه‌ای دیگر است: اسمِ خاصِ مردانه با ۵۵ درصد همچنان در صدر است، اما سهمِ اسمِ عام و مفاهیم به ۱۳ درصد کاهش یافته و در عوض، نامِ مکان با ۱۹ درصد و فعل با ۵ درصد دیده می‌شوند. این تغییرِ نسبی، نشان می‌دهد که وام‌واژه‌های فارسی باستان عمدتاً در حوزه‌هایِ اداری و جغرافیایی متمرکز هستند و کمتر به مفاهیمِ روزمره یا انتزاعی راه یافته‌اند.


۴. ریشه‌شناسی و نسبتِ وام‌واژه‌ها


بر اساسِ ریشه‌یابیِ انجام‌شده، در مجموعۀ خامِ هالک، ۶۸ درصد از مدخل‌ها ریشه‌ای ایلامیِ خالص دارند. ۲۲ درصد وام‌واژه از فارسی باستان، ۵ درصد وام‌واژه از اکدی، ۳ درصد ریشه‌ای اوستایی یا هندوایرانیِ کهن دارند، و ۲ درصد نیز نامعلوم هستند. این ارقام نشان می‌دهد که با وجودِ نفوذِ چشمگیرِ فارسی باستان، زبانِ ایلامی همچنان بر ساختارِ واژگانیِ خود مسلط بوده است.


در مجموعۀ وام‌واژه‌ها، طبیعتاً ۱۰۰ درصد مدخل‌ها ریشۀ فارسی باستان دارند و این مجموعه، هستۀ اصلیِ پژوهشِ تطبیقی اینحانب (محمد حسین صادقی، ارشد زبانهای باستانی دانشگاه شیراز) را تشکیل می‌دهد. نسبتِ ۲۲ درصدیِ وام‌واژه‌های فارسی باستان در کلِ واژگانِ ایلامی، نشان‌دهندۀ نقشِ فارسی باستان به‌عنوانِ زبانِ دیوانیِ شاهنشاهی است که واژگانِ کلیدیِ حوزه‌هایِ اداری، اقتصادی و سیاسی را به ایلامی وارد کرده است.


۵. پرتکرارترین ریشه‌های فارسی باستان


در هر دو مجموعه، شش ریشۀ فارسی باستان بیشترین بسامد را دارند. واژۀ «dāta-» به معنای قانون یا حکم، با ۲۳ مورد در هالک و ۵ مورد در مجموعۀ وام‌واژه‌ها، پربسامدترین است. پس از آن، به‌ترتیب «xšaça-» به معنای شاهی یا پادشاهی با ۱۸ مورد در هالک و ۴ مورد در مجموعۀ کوچک، «bāji-» به معنای باج یا خراج با ۱۴ مورد در هالک و ۳ مورد در مجموعۀ کوچک، «dahyu-» به معنای کشور یا سرزمین با ۱۳ مورد در هالک و ۲ مورد در مجموعۀ کوچک، «baga-» به معنای ایزد یا بغ با ۱۱ مورد در هالک و ۳ مورد در مجموعۀ کوچک، و «pati-» به معنای پیش یا نزد با ۹ مورد در هالک و ۲ مورد در مجموعۀ کوچک قرار دارند.


۶. مدخل‌های نامعلوم و نیازمندِ بررسی


در مجموعۀ خامِ هالک، ۲۵۱ مدخل فاقدِ تعریفِ روشن هستند که از این تعداد، ۴۱ مدخل با نشانه‌های «؟»، «معنی نامعلوم» یا «OD» مشخص شده‌اند. این مدخل‌ها بهترین گزینه‌ها برای گمانه‌زنیِ ریشه‌شناختی و تحلیلِ بیشتر هستند (که تا حدودی توسط اینجانب انجام شده است). در مجموعۀ وام‌واژه‌ها، هیچ مدخلِ نامعلومی وجود ندارد و همۀ واژگان دارای معنیِ مشخص هستند.


۷. نتیجه‌گیری


بر اساس داده‌های دو مجموعه، نتایجِ زیر را برای پایان‌نامه ام، استخراج می شود: نخست آنکه زبانِ ایلامیِ هخامنشی، با وجودِ نفوذِ چشمگیرِ فارسی باستان (حدود ۲۲ تا ۲۸ درصد از واژگان)، همچنان بر ساختارِ واژگانیِ خود (حدود ۶۸ درصد) مسلط بوده است.

دوم آنکه وام‌واژه‌های فارسی باستان عمدتاً در حوزه‌هایِ اداری (قانون، حکم، ساتراپی)، اقتصادی (باج، مالیات، واحدهای اندازه‌گیری) و سیاسی (شاهی، کشور) متمرکز هستند که نشان از نقشِ فارسی باستان به‌عنوانِ زبانِ دیوانیِ شاهنشاهی دارد.

سوم آنکه وام‌واژه‌ها با ۳۳۱ مدخل، اگرچه از نظرِ تعداد کوچکتر است، اما با ساختارِ سازمان‌یافته و حذفِ مدخل‌های نامعلوم، ابزاری کارآمد برای تحلیل‌هایِ تطبیقی و آمار برداری از رساله بارتولومه در طرح تکمیلی آتی اینجانب است.

چهارم اینکه ۲۵۱ مدخل در هالک فاقدِ تعریفِ روشن هستند که از میانِ آنها ۴۱ مدخل با نشانه‌های ویژه، بهترین گزینه‌ها برای گمانه‌زنیِ ریشه‌شناختیِ آینده محسوب می‌شوند. این داده‌ها، مبنایی محکم برای تحلیل‌هایِ جامعه‌شناختیِ زبانی، بررسیِ نفوذِ فارسی باستان در دستگاهِ دیوانیِ ایلام، و بازسازیِ بخشی از تعاملاتِ زبانیِ دورهٔ هخامنشی فراهم می‌آورد.


در زیر تعدادی از مدخلهای وامواژه ها (از 331 مدخل) را به سه دبیرهٔ میخی عیلامی نو، دبیره میخی فارسی باستان و دبیرهٔ کتیبه ای فاسی میانه تقدیم نگاه مهربانتان می کنم:


۱. Agmadana, h.Ag-ma-da-na : اسم، مکان؛ هگمتانه، اکباتان

عیلامی نو: 𒀝𒈠𒁕𒈾

فارسی باستان: h-g-m-t-n / 𐏃𐎥𐎶𐎫𐎴

فارسی میانه: h-m-d-n / 𐭧𐭬𐭣𐭭

فارسی نو: همدان

ریشه: OP Hagmatāna- به معنای جایگاه تجمع


۲. aham, a-ha-am : ضمیر؛ من

عیلامی نو: 𒀀𒄩𒄠

فارسی باستان: a-h-m / 𐎠𐎡𐎹𐎶

فارسی میانه: 'n / 𐭠𐭭

فارسی نو: من

ریشه: OP adam < ایرانی باستان *ajam


۳۵. bumiya, bu-mi-ya : اسم؛ زمین، خاک

عیلامی نو: 𒁉𒈪𒅀

فارسی باستان: b-w-m-y / 𐎲𐎢𐎷𐎡𐎹

فارسی میانه: bwmy / 𐭡𐭥𐭬𐭩

فارسی نو: بوم

ریشه: OP būmiyā به معنای زمینی


۱۳۲. Irtakikšašša, v.Ir-tak-ik-ša-aš-ša : اسم، مذکر؛ اردشیر

عیلامی نو: 𒅅𒋫𒆠𒅅𒊭𒀾𒊭

فارسی باستان: r-t-k-š-š / 𐎼𐎫𐎧𐏁𐏂

فارسی میانه: ltkšš / 𐭫𐭲𐭪𐭱𐭱

فارسی نو: اردشیر

ریشه: OP Artaxšaça- به معنای دارندهٔ فرمانِ راست


۱۶۹. I. Makuš, m.Ma-ku-iš : اسم، مذکر؛ مغ

عیلامی نو: 𒈠𒆪𒅖

فارسی باستان: m-g-w-š / 𐎶𐎦𐎢𐏁

فارسی میانه: mgwš / 𐭬𐭢𐭥𐭱

فارسی نو: مغ

ریشه: OP maguš- به معنای مغ، روحانی زرتشتی


۲۰۱. numaumaš, nu-ma-u-maš : اسم؛ یک‌نهم

عیلامی نو: 𒉡𒈠𒌋𒈠𒀾

فارسی باستان: n-w-w / 𐎴𐎢𐎺

فارسی میانه: nww / 𐭭𐭥𐭥

فارسی نو: نُه‌م

ریشه: OP nawawa- به معنای یک‌نهم


۳۰۶. Uramasda, d.U-ra-mas-da : اسم خاص، ایزد؛ اهورامزدا

عیلامی نو: 𒀭𒌋𒊏𒈠𒀾𒁕

فارسی باستان: a-u-r-m-z-d / 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠

فارسی میانه: 'ḥl mzd / 𐭠𐭧𐭫𐭬𐭦𐭣

فارسی نو: اهورامزدا

ریشه: OP Auramazdā- به معنای بخشندهٔ خرد


والسلام


محمد حسین صادقی، ارشد زبانهای باستانی،دانشگاه شیراز 1405

Holyloveandlife@gmail.com

00989176112253


Saturday, August 22, 2026

The late Hallock and Arfaee مرحومین هلک و ارفعی

بسم الله الرحمن الرحیم


ریچارد تری‌دول هَلِک و میراث ماندگار او در ایلام‌شناسی هخامنشی؛ با نگاهی به نقش دکتر عبدالمجید ارفعی


شعار مقاله:

«ریچارد هلک، الواح باروی تخت‌جمشید را نه از خاک، که از غبار روزگاران بیرون کشید.»


چکیده


ریچارد تری‌دول هَلِک (Richard Treadwell Hallock) (۱۹۰۶-۱۹۸۰)، ایلام‌شناس و آشورشناس برجستهٔ آمریکایی، نه یک باستان‌شناسِ صحراگرد، بلکه پژوهشگری سخت‌کوش بود که با تکیه بر دانشِ زبان‌شناسی و صبری چهل‌ساله، جانِ دوباره‌ای به الواح گلیِ خاموشِ تخت‌جمشید بخشید. او با انتشار کتاب Persepolis Fortification Tablets (۱۹۶۹)، انقلابی در مطالعهٔ زبان و تاریخ ایران هخامنشی ایجاد کرد و الواح را از غبارِ سکوت و فراموشی به عرصهٔ دانش کشاند (Jones & Stolper, 2003). این مقاله به بررسی زندگی، مسیر علمی، فعالیت‌های رمزنگاری در جنگ جهانی دوم، شاهکار علمی او، تأثیر ماندگارش بر ایلام‌شناسی، و نقش شاگرد برجسته‌اش، دکتر عبدالمجید ارفعی، در انتقال این میراث به ایران می‌پردازد.


کلیدواژه‌ها: ریچارد هَلِک، الواح باروی تخت‌جمشید، ایلامی هخامنشی، عبدالمجید ارفعی، مؤسسهٔ شرق‌شناسی شیکاگو.


---


۱. زندگی و پیشینهٔ علمی


ریچارد تری‌دول هَلِک در ۵ آوریل ۱۹۰۶ در شهر پاسائیک، ایالت نیوجرسی ایالات متحده به دنیا آمد. وی تحصیلات کارشناسی خود را در رشتهٔ زبان‌های شرقی از کالج ترینیتی (University of Toronto) دریافت کرد. سپس برای ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ آشورشناسی به دانشگاه شیکاگو رفت و موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد در سال ۱۹۳۱ و دکتری در سال ۱۹۳۴ (بر اساس برخی منابع ۱۹۳۵) شد. رسالهٔ دکتری او بعدها با عنوان The Chicago Syllabary and the Louvre Syllabary AO 7661 (۱۹۴۰) منتشر گردید (Jones & Stolper, 2003).


هَلِک در سال ۱۹۴۱ با دکتر باربارا هال ازدواج کرد و حاصل این ازدواج دو فرزند به نام‌های جین و نانسی بود. او سرانجام در ۲۰ نوامبر ۱۹۸۰ در شهر شیکاگو، ایلینوی درگذشت (Wikipedia, 2024).


۲. مسیر شغلی و فعالیت‌های علمی؛ از رمزنگاری تا ایلام‌شناسی


هَلِک فعالیت علمی خود را از مؤسسهٔ شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو (Oriental Institute) آغاز کرد، جایی که از سال ۱۹۳۲ به‌عنوان دستیار در پروژهٔ فرهنگ‌نامهٔ آشوری شیکاگو (Chicago Assyrian Dictionary) مشغول به کار شد (Jones & Stolper, 2003). اما نقطهٔ عطفی که شخصیت علمی او را چندبُعدی ساخت، نقش او در جنگ جهانی دوم بود. هَلِک در بخش رمزنگاری وزارت جنگ در واشینگتن دی.سی. مشغول به کار شد و بعداً به‌عنوان ستوان دوم در بخش اطلاعات نظامی، نقشی کلیدی در پروژهٔ ونونا برای رمزگشایی پیام‌های شوروی ایفا کرد. او و همکارانش موفق شدند با کشف استفادهٔ مجدد شوروی از «یک‌بارمُهرها» (one-time pads)، بخش قابل‌توجهی از ترافیک رمزگشایی‌شده را بخوانند (Wikipedia, 2024). این تجربهٔ رمزنگاری، بعدها در رویارویی او با خط میخی ایلامی که خود نوعی «رمز» تاریخی بود، بسیار کارگشا شد.


پس از جنگ، هَلِک تا سال ۱۹۴۷ در واشینگتن ماند و سپس به مؤسسهٔ شرق‌شناسی بازگشت. او از سال ۱۹۵۵ تا ۱۹۵۷ دبیر تحریریهٔ فرهنگ‌نامهٔ آشوری شیکاگو بود و دو جلد نخست این فرهنگ‌نامه را به چاپ رساند. هَلِک در سال ۱۹۶۳ به درجهٔ دانشیار، در سال ۱۹۷۰ به درجهٔ استاد ارتقا یافت و در سال ۱۹۷۱ به‌عنوان استاد ممتاز (Professor Emeritus) بازنشسته شد (Jones & Stolper, 2003). در سال ۱۹۷۲ به‌پاس خدمات علمی‌اش، به‌عنوان عضو وابستهٔ آکادمی بریتانیا برگزیده شد (Wikipedia, 2024).


۳. شاهکار علمی: بیرون‌کشیدن الواح از «غبار روزگاران»


مهم‌ترین و ماندگارترین اثر هَلِک، کتاب "Persepolis Fortification Tablets" (الواح باروی تخت‌جمشید) است که در سال ۱۹۶۹ توسط انتشارات دانشگاه شیکاگو منتشر شد (Hallock, 1969). این کتاب که بیش از ۷۷۶ صفحه حجم دارد، حاوی ترجمهٔ انگلیسی، آوانویسی و واژه‌نامه (Glossaire) حدود ۲۰۸۷ لوح کامل از بایگانی عظیم باروی تخت‌جمشید است (Oriental Institute, n.d.).


این الواح اگرچه در جریان کاوش‌های ارنست هرتسفلد در سال ۱۹۳۴ از دلِ خاکِ تخت‌جمشید بیرون آمدند، اما هلک در مقام یک ایلام‌شناس، کار را از جایی آغاز کرد که باستان‌شناسان به پایان رسانده بودند. او با صبری چهل‌ساله، این توده‌های گِلیِ خاموش را از غبارِ سکوت، ابهام و فراموشی بیرون کشید و به آنها زبان بخشید. به‌عبارتی، هلک نه با بیل و کلنگ، بلکه با واژه‌نامه، آوانویسی و دانشِ زبان‌شناسی، این الواح را به منابعی زنده برای شناخت اقتصاد، جغرافیا و جامعهٔ ایران در دورهٔ داریوش بزرگ (۵۰۹ تا ۴۹۴ پیش از میلاد) تبدیل کرد (Hallock, 1969).


انتشار این اثر، مطالعهٔ زبان‌ها و تاریخ ایران هخامنشی را دگرگون ساخت و نقدهای مثبت بسیاری از سوی محققان برجسته به دنبال داشت (Mackenzie, 1971; Grillot, 1975; Hinz, 1970).


از دیگر آثار هَلِک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:


· The Chicago Syllabary and the Louvre Syllabary AO 7661 (۱۹۴۰) (Hallock, 1940)

· «New Light from Persepolis» (۱۹۵۰) (Hallock, 1950)

· «Notes on Achaemenid Elamite» (۱۹۵۸) (Hallock, 1958)

· «A New Look at the Persepolis Treasury Tablets» (۱۹۶۰) (Hallock, 1960)

· «Selected Fortification Texts» (۱۹۷۸) به‌عنوان مکملی بر کتاب اصلی (Hallock, 1978)


۴. میراث هَلِک و ادامهٔ راه توسط دکتر عبدالمجید ارفعی


دکتر عبدالمجید ارفعی (۱۳۱۸-۱۴۰۴)، که در محافل علمی به‌عنوان تنها شاگرد بازماندهٔ هَلِک در جهان شناخته می‌شود، پل ارتباطی میان این میراث عظیم و جامعهٔ علمی ایران بود (پژوهش‌های نقدی، ۱۴۰۰). او در دانشگاه شیکاگو و زیر نظر مستقیم هَلِک، زبان‌های ایلامی و اکدی را فراگرفت و رسالهٔ دکتری خود را در همین زمینه نوشت.


ارفعی مسیر هَلِک را ادامه داد و با ویرایش، ترجمهٔ فارسی و انگلیسی و انتشار بخش‌های منتشرنشدهٔ این الواح، گامی بزرگ برداشت. او نه تنها خوانش‌های پیشین استادان بزرگی چون ریچارد هَلِک و جرج کامرون را تکمیل و اصلاح کرد، بلکه صدها لوح را برای نخستین بار به همراه تصویر منتشر نمود و ۶۴۷ لوح مربوط به دوران داریوش بزرگ را که هَلِک خوانده بود، حل و ترجمه کرد (پژوهش‌های نقدی، ۱۴۰۰). ارفعی در مقدمهٔ کتاب خود، این اثر را به استادش «ریچارد هَلِک» تقدیم کرده و بدین‌ترتیب، پلی ماندگار میان نسل بنیان‌گذار ایلام‌شناسی هخامنشی (هَلِک) و پژوهش‌های بومی ایران‌شناسی برقرار ساخت.


🌺 از دیگر دستاوردهای برجستهٔ دکتر ارفعی در عرصهٔ تطبیقِ نام‌های کهن با جغرافیای امروزین، کتاب ارزشمند «زرقان باستانی: رکان در گل‌نبشته‌های تخت‌جمشید» است. این کتاب که در سال ۱۳۹۲ توسط انتشارات هدهد منتشر شده، حاصل بخشی از مجاهدت‌های علمی او در خصوص پیشینه و تکرار نام «رکان» (Rakkan) در گل‌نوشته‌های تخت‌جمشید است (ارفعی، ۱۳۹۲). ارفعی در این اثر، با استناد به الواح باروی تخت‌جمشید (PF) و همچنین کتیبهٔ بیستون، شهر باستانی رکان را با «زرقان» امروزی در استان فارس یکی دانسته است. این کتاب در ۱۴۴ صفحه، با قطع وزیری و شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۵۰۸-۱۹-۸ به چاپ رسیده است. انتشار این اثر، نمونۀ عینیِ کاربستِ خوانش‌های هلک در بازشناسیِ جغرافیای تاریخی ایران زمین است و نشان می‌دهد که چگونه میراث هلک، در دستان شاگردِ ایرانی‌اش، از متنِ الواح به عرصهٔ هویتِ سرزمینی راه یافته است. 🌺


۵. نتیجه‌گیری


ریچارد هَلِک را بی‌گمان باید بنیان‌گذار مطالعهٔ علمی الواح باروی تخت‌جمشید دانست (Jones & Stolper, 2003). تمایز او در این بود که الواح را نه به‌مثابهٔ اشیای خاک‌گرفته، بلکه به‌عنوان پیام‌هایی زنده از دلِ غبار روزگاران خواند و رمزگشایی کرد. او با چهل سال کارِ بی‌صدایِ واژه‌شناختی، به این توده‌های گلی جان بخشید و آنها را به صندوقچهٔ اسرارِ تاریخ هخامنشی تبدیل کرد. تأثیر کار او چنان عمیق بود که مطالعهٔ زبان و تاریخ هخامنشیان را دگرگون ساخت (Mackenzie, 1971). در ایران، دکتر عبدالمجید ارفعی با ادامهٔ راه استاد خود و ترجمهٔ فارسیِ خوانش‌های هَلِک، این میراث را نه فقط در کتابخانه‌ها، که در ضمیرِ تاریخیِ ایران زمین نهادینه کرد. 🌺 کتاب «زرقان باستانی» نمادی از این پیوندِ عمیق است؛ جایی که خوانش‌های هلک از دلِ الواحِ خاموش، به بازشناسیِ ده‌ها شهر زندهٔ ایرانی انجامیده است 🌺. به‌یاد داشته باشیم که نام هلک، برای همیشه با الواح باروی تخت‌جمشید گره خورده است؛ هرگاه از عیلامیِ دورهٔ داریوش سخن به میان آید، یاد هلک زنده می‌شود، و هرگاه از هلک یاد شود، بی‌اختیار ذهن به سوی آن هزاران لوح گلی روان می‌شود که او یک تنه از غبار روزگاران بیرون کشید و برای همیشه در تاریخ ثبت کرد.


منابع:


· ارفعی، عبدالمجید. (۱۳۹۲). زرقان باستانی: رکان در گل‌نبشته‌های تخت‌جمشید. تهران: هدهد.

· Hallock, R. T. (1940). The Chicago syllabary and the Louvre syllabary AO 7661 (Assyriological Studies, No. 7). University of Chicago Press.

· Hallock, R. T. (1950). New light from Persepolis. Journal of Near Eastern Studies, 9(4), 237–252.

· Hallock, R. T. (1958). Notes on Achaemenid Elamite. Journal of Near Eastern Studies, 17(4), 256–262.

· Hallock, R. T. (1960). A new look at the Persepolis treasury tablets. Journal of Near Eastern Studies, 19(2), 90–100.

· Hallock, R. T. (1969). Persepolis fortification tablets (Oriental Institute Publications, Vol. 92). University of Chicago Press. ISBN: 0-226-62195-2

· Hallock, R. T. (1978). Selected fortification texts. Cahiers de la Délégation Archéologique Française en Iran, 8, 109–136.

· Hinz, W. (1970). [Besprechungsartikel] R. T. Hallock, Persepolis Fortification Tablets. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 120, 421–440.

· Grillot, F. (1975). Review of Persepolis Fortification Tablets by R. T. Hallock. Revue d'Assyriologie et d'archéologie orientale, 68, 179–183.

· Jones, C. E. (n.d.). PERSEPOLIS ADMINISTRATIVE ARCHIVES. In Encyclopædia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/persepolis-admin-archives

· Jones, C. E., & Stolper, M. W. (2003). Hallock, Richard Treadwell. In Encyclopædia Iranica (Vol. XI, Fasc. 6, pp. 592–594). https://www.iranicaonline.org/articles/hallock-richard-treadwell

· Mackenzie, D. N. (1971). Review of Persepolis Fortification Tablets by R. T. Hallock. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 34(3), 608–610.

· Oriental Institute. (n.d.). Persepolis Fortification Tablets (OIP 92). Institute for the Study of Ancient Cultures (ISAC), University of Chicago. https://isac.uchicago.edu/

· Wikipedia contributors. (2024). Richard Hallock. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Hallock

· پژوهش‌های نقدی در متون و برنامه‌های علوم انسانی. (۱۴۰۰). نقد و بررسی جلد دوم الواح باروی تخت‌جمشید (ترجمهٔ فارسی و انگلیسی الواح عیلامی منتشرنشده، آوانویسی ریچارد هَلِک، ویرایش و ترجمهٔ عبدالمجید ارفعی).


والسلام. محمد حسین صادقی

مدیر انتشارات هدهد

Holyloveandlife@gmail.com

09176112253


🍀 🇮🇷 ♥️


In the name of Allah


Richard Treadwell Hallock and His Enduring Legacy in Achaemenid Elamology; With a View to the Role of Dr. Abdolmajid Arfaee


Motto:


“Richard Hallock did not pull the Persepolis Fortification Tablets out of the soil, but out of the dust of ages.”


---


Abstract


Richard Treadwell Hallock (1906–1980), the distinguished American Assyriologist and Elamologist, was not an archaeologist of the field, but a meticulous philologist who, through decades of patient scholarship, breathed new life into the silent clay tablets of Persepolis. With the publication of Persepolis Fortification Tablets (1969), he revolutionized the study of the language and history of Achaemenid Iran, retrieving the tablets from the dust of oblivion and transforming them into living historical documents (Jones & Stolper, 2003). This paper examines Hallock’s life, academic career, cryptographic work during World War II, his magnum opus, and his lasting impact on Elamology, as well as the role of his sole surviving student, Dr. Abdolmajid Arfaee, in transmitting this legacy to the Iranian scholarly community.


Keywords: Richard Hallock, Persepolis Fortification Tablets, Achaemenid Elamite, Abdolmajid Arfaee, Oriental Institute of the University of Chicago.


---


1. Life and Academic Background


Richard Treadwell Hallock was born on April 5, 1906, in Passaic, New Jersey, United States. He completed his undergraduate studies in Oriental languages at Trinity College (University of Toronto). He then pursued graduate studies in Assyriology at the University of Chicago, earning his M.A. in 1931 and his Ph.D. in 1934 (according to some sources, 1935). His doctoral dissertation was later published as The Chicago Syllabary and the Louvre Syllabary AO 7661 (1940) (Jones & Stolper, 2003).


Hallock married Dr. Barbara Hall in 1941, and they had two children, Jane and Nancy. He passed away on November 20, 1980, in Chicago, Illinois (Wikipedia, 2024).


2. Career and Scholarly Activities; From Cryptography to Elamology


Hallock began his academic career at the Oriental Institute of the University of Chicago, where from 1932 he worked as an assistant on the Chicago Assyrian Dictionary project (Jones & Stolper, 2003). A pivotal episode in his intellectual formation was his service during World War II, when he worked as a cryptanalyst for the War Department in Washington, D.C., and later, as a second lieutenant in military intelligence, played a key role in the Venona project, decrypting Soviet intelligence traffic. He and his colleagues succeeded in breaking significant portions of Soviet encrypted communications by identifying the reuse of one-time pads (Wikipedia, 2024). This cryptographic experience would later prove invaluable in his confrontation with Elamite cuneiform, itself a kind of historical cipher.


After the war, Hallock remained in Washington until 1947, then returned to the Oriental Institute. He served as editorial secretary of the Chicago Assyrian Dictionary from 1955 to 1957, overseeing the publication of its first two volumes. He was promoted to Associate Professor in 1963, to Professor in 1970, and was named Professor Emeritus in 1971 (Jones & Stolper, 2003). In 1972, he was elected a Corresponding Fellow of the British Academy (Wikipedia, 2024).


3. The Masterwork: Retrieving the Tablets from the "Dust of Ages"


Hallock’s crowning achievement is the volume Persepolis Fortification Tablets, published in 1969 by the University of Chicago Press (Hallock, 1969). This massive work, exceeding 776 pages, contains the English translation, transliteration, and glossary of roughly 2,087 complete tablets from the great Persepolis Fortification Archive (Oriental Institute, n.d.).


These tablets had been physically excavated by Ernst Herzfeld in 1934 from the northeastern corner of the Persepolis terrace. Yet Hallock, as an Elamologist, began where the archaeologists had ended. With forty years of patient labour, he retrieved these silent clay masses not from the soil, but from the dust of silence, ambiguity and oblivion—granting them linguistic life. He did not employ spade and trowel, but rather lexicography, transliteration, and deep philological knowledge to transform these tablets into vital sources for understanding the economy, geography, and society of Iran during the reign of Darius the Great (509–494 BCE) (Hallock, 1969).


The publication transformed the study of Achaemenid languages and history, and elicited numerous positive reviews from leading scholars (Mackenzie, 1971; Grillot, 1975; Hinz, 1970).


Other significant works by Hallock include:


· The Chicago Syllabary and the Louvre Syllabary AO 7661 (1940) (Hallock, 1940)

· “New Light from Persepolis” (1950) (Hallock, 1950)

· “Notes on Achaemenid Elamite” (1958) (Hallock, 1958)

· “A New Look at the Persepolis Treasury Tablets” (1960) (Hallock, 1960)

· “Selected Fortification Texts” (1978), a supplement to his main volume (Hallock, 1978).


4. The Legacy of Hallock and Its Continuation by Dr. Abdolmajid Arfaee


Dr. Abdolmajid Arfaee (1939–2025), universally recognised as Hallock’s only surviving student, served as the principal bridge between this immense scholarly heritage and the Iranian academic community (Critical Reviews in Humanities, 2021). He studied Elamite and Akkadian under Hallock’s direct supervision at the University of Chicago and wrote his doctoral dissertation in the same field.


Arfaee carried forward Hallock’s work by editing, translating into Persian and English, and publishing previously unpublished sections of the Persepolis Fortification Archive. He not only completed and corrected the earlier readings of Hallock and George Cameron, but also published hundreds of tablets for the first time, accompanied by photographs, and resolved and translated 647 tablets from the reign of Darius the Great that Hallock had transliterated (Critical Reviews in Humanities, 2021). In the preface to his book, Arfaee dedicated his work to his mentor “Richard Hallock,” thereby creating a lasting bridge between the foundational generation of Achaemenid Elamology (Hallock) and indigenous Iranian scholarship.


🌺 Another distinguished achievement of Dr. Arfaee in the field of identifying ancient toponyms is his valuable book Zarqān-e Bāstānī: Rakkan dar Gol-neveštehā-ye Takht-e Jamshīd (Ancient Zarghan: Rakkan in the Persepolis Fortification Tablets). Published in 2013 by Hadaf Publications, this work represents a portion of his scholarly efforts concerning the history and repeated mention of the name "Rakkan" in the Persepolis Fortification Tablets (Arfaee, 2013). Drawing upon the Persepolis Fortification Tablets (PF) as well as the Bisotun Inscription, Arfaee identifies the ancient city of Rakkan with the modern-day town of Zarghan in Fars province. The book comprises 144 pages, is published in a minister (large) format, and bears ISBN 978-964-2508-19-8. The publication of this work stands as a concrete example of how Hallock's readings can be applied to the historical geography of Iran, demonstrating how Hallock's legacy—in the hands of his Iranian student—has transcended the clay tablets to become part of the living territorial identity of the country. 🌺


5. Conclusion


Richard Hallock must without question be regarded as the founder of the scientific study of the Persepolis Fortification Tablets (Jones & Stolper, 2003). What distinguishes him is that he did not treat the tablets as mere soil-encrusted objects, but as messages alive with meaning, retrieved from the dust of ages. Through forty years of quiet lexicographical work, he endowed these clay masses with a voice, transforming them into a treasure-house of Achaemenid history. The impact of his scholarship was so profound that it fundamentally altered the study of Achaemenid languages and history (Mackenzie, 1971). In Iran, Dr. Abdolmajid Arfaee, by continuing his mentor’s path and translating Hallock’s readings into Persian, embedded this legacy not only in academic libraries but also in the very historical consciousness of Iran. 🌺 The book Ancient Zarghan stands as a symbol of this profound connection—a place where Hallock's readings, drawn from silent tablets, have led to the re-identification of dozens of living Iranian cities 🌺. Let it be remembered that Hallock’s name is forever intertwined with the Persepolis Fortification Tablets; whenever Achaemenid Elamite is spoken of, Hallock is evoked, and whenever Hallock is named, the mind turns instinctively to those thousands of clay tablets which he, single-handedly, rescued from the dust of ages and inscribed permanently in the annals of history.


---


References


· Arfaee, A. (2013). Zarqān-e bāstānī: Rakkan dar gol-neveštehā-ye Takht-e Jamshīd [Ancient Zarghan: Rakkan in the Persepolis Fortification Tablets]. Tehran: Hadaf Publications.

· Hallock, R. T. (1940). The Chicago syllabary and the Louvre syllabary AO 7661 (Assyriological Studies, No. 7). University of Chicago Press.

· Hallock, R. T. (1950). New light from Persepolis. Journal of Near Eastern Studies, 9(4), 237–252.

· Hallock, R. T. (1958). Notes on Achaemenid Elamite. Journal of Near Eastern Studies, 17(4), 256–262.

· Hallock, R. T. (1960). A new look at the Persepolis treasury tablets. Journal of Near Eastern Studies, 19(2), 90–100.

· Hallock, R. T. (1969). Persepolis fortification tablets (Oriental Institute Publications, Vol. 92). University of Chicago Press. ISBN: 0-226-62195-2

· Hallock, R. T. (1978). Selected fortification texts. Cahiers de la Délégation Archéologique Française en Iran, 8, 109–136.

· Hinz, W. (1970). [Besprechungsartikel] R. T. Hallock, Persepolis Fortification Tablets. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 120, 421–440.

· Grillot, F. (1975). Review of Persepolis Fortification Tablets by R. T. Hallock. Revue d'Assyriologie et d'archéologie orientale, 68, 179–183.

· Jones, C. E. (n.d.). Persepolis Administrative Archives. In Encyclopædia Iranica. https://www.iranicaonline.org/articles/persepolis-admin-archives

· Jones, C. E., & Stolper, M. W. (2003). Hallock, Richard Treadwell. In Encyclopædia Iranica (Vol. XI, Fasc. 6, pp. 592–594). https://www.iranicaonline.org/articles/hallock-richard-treadwell

· Mackenzie, D. N. (1971). Review of Persepolis Fortification Tablets by R. T. Hallock. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 34(3), 608–610.

· Oriental Institute. (n.d.). Persepolis Fortification Tablets (OIP 92). Institute for the Study of Ancient Cultures (ISAC), University of Chicago. https://isac.uchicago.edu/

· Wikipedia contributors. (2024). Richard Hallock. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Hallock

· Critical Reviews in Humanities. (2021). Review of the second volume of Persepolis Fortification Tablets (English-Persian translation of unpublished Elamite texts, transliteration by Richard Hallock, edited and translated by Abdolmajid Arfaee). [In Persian].


.By: Sadeghi, M.H

Manager of Hodhod publication

HOLYLOVEANDLIFE@GMAIL.COM

00989176112253


Abstract of Elamite thesis

 چکیده پایان نامه عیلامی  پژوهش حاضر به تدوین نخستین واژه‌نامه‌ی تطبیقیِ عیلامی با دبیره‌های میخیِ عیلامی، فارسی باستان و دبیره کتیبه‌ای فار...